यो गाइड नेपालका ती व्यवसायधनी र व्यवस्थापकहरूका लागि हो जो आफ्नो वेबसाइट वा मोबाइल एपबाटै ग्राहकले भुक्तानी गर्न मिल्ने बनाउन चाहन्छन्—चाहे त्यो होटेलको बुकिङ डिपोजिट होस्, रेस्टुरेन्टको प्रि-अर्डर, विद्यालयको शुल्क वा अनलाइन पसलको खरिद। यसमा “eSewa, Khalti र Fonepay जोड्ने” काममा वास्तवमा के-के कागजी र प्राविधिक प्रक्रिया हुन्छ भन्ने स्पष्ट पारिएको छ।

तीनवटा नाम, तर दुई फरक प्रकृतिका सेवा प्रदायक

नेपाल राष्ट्र बैंकको अनुमतिप्राप्त संस्थाहरूको सूचीमा eSewa र Khalti भुक्तानी सेवा प्रदायक (Payment Service Providers — PSP अर्थात् डिजिटल वालेट) हुन् भने Fonepay भुक्तानी प्रणाली सञ्चालक (Payment System Operator — PSO) हो जसले बैंक र वालेटहरूको नेटवर्क जोड्छ।

व्यवहारमा:

  • eSewa र Khalti को आ-आफ्नो वेब र एप चेकआउट API छ, जसमा ग्राहकले वालेटमा लगइन गरी भुक्तानी गर्छन् र तपाईंको वेबसाइटमा फर्किन्छन्।
  • Fonepay काउन्टरको QR कोडका लागि प्रख्यात छ, तर यसले वेबसाइट र एपका लागि Dynamic QR तथा Checkout by Fonepay सुविधा पनि दिन्छ जहाँ ग्राहकले मोबाइल बैंकिङ वा वालेटबाट तुरुन्तै भुक्तानी गर्न सक्छन्।

काउन्टरको QR र वेबसाइटको अनलाइन चेकआउट बीचको फरक

आधार काउन्टरको QR कोड वेबसाइट वा एपको अनलाइन चेकआउट
ग्राहक कहाँ हुन्छन्? तपाईंको पसल वा काउन्टर अगाडि जहाँसुकै, आफ्नो मोबाइल वा कम्प्युटरमा
के चाहिन्छ? मर्चेन्ट QR (स्ट्याटिक वा डाइनामिक) मर्चेन्ट API खाता र सफ्टवेयर इन्टिग्रेसन
भुक्तानी कसरी थाहा हुन्छ? मर्चेन्ट एप वा SMS को नोटिफिकेसनबाट तपाईंको सर्भरले पेमेन्ट सर्भरसँग स्वतः भेरिफाई गर्छ
अर्डर र पेमेन्ट कसले भिडाउँछ? प्रायः काउन्टरको कर्मचारीले सफ्टवेयरले स्वचालित रूपमा

यदि काउन्टरमा ग्राहकले रकम गलत टाइप गर्ने समस्या छ भने बिलिङ सफ्टवेयरसँग जोडिएको Dynamic QR (जसमा रकम आफैं भरिएर आउँछ) सबैभन्दा छिटो र प्रभावकारी समाधान हो।

चरण १: मर्चेन्ट अनबोर्डिङ (कागजी प्रक्रिया)

तपाईंको व्यवसाय आधिकारिक मर्चेन्टका रूपमा स्वीकृत नभएसम्म कुनै पनि पेमेन्ट गेटवे लाइभ हुन सक्दैन:

  • eSewa: अनलाइन वा कार्यालयमार्फत मर्चेन्ट प्रक्रिया सुरु गर्न सकिन्छ। API इन्टिग्रेसनका लागि व्यवसाय दर्ता प्रमाणपत्र, PAN/VAT प्रमाणपत्र, कर चुक्ता र संस्थाको प्रकृति (एकल स्वामित्व वा प्रा. लि.) अनुसारका कागजात चाहिन्छन्।
  • Khalti: मर्चेन्ट साइनअप गरी Sandbox मा परीक्षण गर्न र केवाईसी (KYC) पूरा गरी प्रोडक्सन (Live) खाता सुरु गर्न सकिन्छ।
  • Fonepay: Fonepay आबद्ध बैंक वा अनलाइन दर्तामार्फत व्यवसाय दर्ता, PAN/VAT, सञ्चालकको नागरिकता र बैंक खाता विवरण बुझाएर मर्चेन्ट बन्न सकिन्छ।

व्यावहारिक सुझाव: वेबसाइट वा एप बनिसकेपछि होइन, विकासको काम सुरु भएकै दिन मर्चेन्ट कागजातको प्रक्रिया सुरु गर्नुहोस्—प्रायः कोडिङभन्दा कागजी स्वीकृतिमा बढी समय लाग्छ।

चरण २: तपाईंको डेभलपरलाई चाहिने विवरणहरू

  • Sandbox (परीक्षण) विवरण: परीक्षणका लागि टेस्ट मर्चेन्ट कोड र टेस्ट क्रेडेन्सियल।
  • Production (लाइभ) क्रेडेन्सियल: तपाईंको व्यवसायको नाममा जारी भएको Secret Key वा Live Key। यी साँचोहरू सधैं सुरक्षित सर्भरमा मात्र राख्नुपर्छ—मोबाइल एप वा ब्राउजरको कोडमा कहिल्यै राख्नु हुँदैन।
  • Return URLs: भुक्तानी सफल वा रद्द भएपछि ग्राहक फर्किने पृष्ठहरू।

चरण ३: सुरक्षित चेकआउट र सर्भर-साइड भेरिफिकेसन

सही अनलाइन भुक्तानी चार चरणमा पूरा हुन्छ:

  1. तपाईंको प्रणालीले अर्डर आईडी र निश्चित रकमसहित कारोबार सिर्जना गर्छ।
  2. ग्राहक पेमेन्ट गेटवेमा गएर भुक्तानी गर्छन्।
  3. गेटवेले ग्राहकलाई तपाईंको वेबसाइटको Return URL मा फर्काउँछ।
  4. तपाईंको सर्भरले सिधै पेमेन्ट प्रदायकको सर्भरसँग (Signature Verification वा Lookup API मार्फत) कारोबार साँच्चै सफल भएको हो कि होइन भनी जाँच्छ—र सफल प्रमाणित भएपछि मात्र अर्डरलाई ‘Paid’ चिन्ह लगाउँछ।

चौथो चरण छोड्नु सबैभन्दा ठूलो सुरक्षा गल्ती हो। ब्राउजरको रिडाइरेक्टलाई मात्र विश्वास गर्दा नक्कली भुक्तानीको जोखिम रहन्छ:

  • eSewa मा HMAC-SHA256 सिग्नेचर भेरिफिकेसन र ५ मिनेटभित्र जवाफ नआए Status Check API प्रयोग गर्नुपर्छ।
  • Khalti मा Lookup API बाट Completed स्थिति आएपछि मात्र सेवा दिनुपर्छ, र रकम सधैं पैसा (Paisa) एकाइमा (रुपैयाँ × १००) पठाउनुपर्छ।

चरण ४: लाइभ गर्नुअघिको अनिवार्य परीक्षण सूची

  • सफल भुक्तानीमा अर्डर एक पटक मात्र ‘Paid’ हुने
  • ग्राहकले बीचमै रद्द (Cancel) गर्दा सही सन्देश देखिने
  • भुक्तानी हुँदाहुँदै ब्राउजर बन्द भएमा Status Check ले स्थिति पत्ता लगाउने
  • सफल पृष्ठ रिफ्रेस (Refresh) गर्दा दोहोरो अर्डर नबन्ने
  • रकम तोडमोड (Tampering) गरी पठाउँदा सर्भरले अस्वीकार गर्ने

चरण ५: दैनिक हिसाब मिलान (Reconciliation)

  • हरेक अर्डरसँगै पेमेन्ट गेटवेको Transaction ID सुरक्षित राख्नुहोस्।
  • तपाईंको सफ्टवेयरको ‘Paid’ सूची र मर्चेन्ट स्टेटमेन्ट दैनिक भिडाउनुहोस्।
  • फिर्ता (Refund) गरिएका कारोबारलाई पुरानो रेकर्ड मेटेर होइन, छुट्टै रिफन्ड प्रविष्टिका रूपमा राख्नुहोस्।

प्राविधिक सहयोग चाहिन्छ?

यदि तपाईं आफ्नो वेबसाइट वा मोबाइल एप मा eSewa, Khalti, Fonepay वा अन्तर्राष्ट्रिय कार्ड भुक्तानीलाई सुरक्षित र स्वचालित हिसाब मिलानसहित जोड्न चाहनुहुन्छ भने हाम्रो प्रणाली र इन्टिग्रेसन सेवा हेर्नुहोस् वा हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।

स्रोतहरू (Sources)